You cannot copy content of this page

Menu Sluiten

Biografie van Klaartje Blok

Op 21 december 1842, de allereerste winterdag, werd midden in de nacht Klaartje Blok geboren. Ze was het allereerste kindje van Andries Abraham Blok en zijn tweede vrouw Hester Denekamp. Uit het eerste huwelijk van Andries, met Kaatje Salomon Cohen, was er nog een dochter. Elizabeth, ook wel Betje genoemd was 9 jaar toen Klaartje geboren werd.

Gezinstragiek

Andries en zijn eerste vrouw Kaatje kregen in totaal 4 kinderen. Alleen Elisabeth haalde daarvan de volwassen leeftijd. Elisabeths tweelingbroer Levij overleed al na 6 weken. Matje, die een jaar later geboren werd, werd slechts een maand oud. En het volgende kindje waar Kaatje van beviel, kwam dood ter wereld. Het drama was compleet toen Kaatje, een maand na de bevalling, zelf plotseling ook overleed.

Vijf jaar na de dood van Kaatje trouwt Andries opnieuw. Hij huwt de uit Amersfoort afkomstige Hester Denekamp en gaat met zijn nieuwe vrouw in Gorinchem wonen. Elf maanden later wordt dan Klaartje geboren.

Het gezin van Andries Blok lijkt maar door het noodlot achtervolgd te worden, want hoewel Hester na de geboorte van Klaartje nog zesmaal bevalt van een kind, overleeft naast Klaartje slechts één van de zes overige kinderen de eerste 2 jaren: Klaartjes broertje Hertog Blok.

IJsselveere in Hoenkoop
De IJsselveere in Hoenkoop (Oudewater) rond de tijd dat Klaartje Blok hier gewoond heeft.

Klaartjes overige broertjes (Eduard 2x, Abraham en 2 naamloze broertjes) overlijden allemaal binnen 18 maanden na de geboorte. En de geschiedenis herhaalt zich als bij de geboorte van het laatste kind (Eduard Blok. Overleed een dag na zijn geboorte) ook Hester in het kraambed overlijdt. Klaartje is dan 12 jaar.

In de jaren tussen de geboorte van Klaartje en de dood van Klaartjes moeder is het gezin meerdere malen verhuist. In 1842 verhuist de familie Blok van Gorinchem naar Ameide. Het gezin blijft daar zo’n 10 jaar wonen. Daarna verhuizen ze naar Oudewater. En rond 1854 vinden we het gezin terug in Gouda. Ze woonden daar aan de Turfmarkt, op een steenworp afstand van de daar ook gevestigde synagoge. Afgezien van de verhuizingen is er weinig bekend over Klaartjes jeugdjaren. Wat wel duidelijk is, is dat haar leven na haar moeders dood drastisch verandert.

Tienerjaren

De dood van Klaartjes moeder zorgt naast groot verdriet ook voor praktische problemen. Als enig overgebleven ouder kan Andries niet in zijn eentje voor zijn 2 jongste kinderen zorgen. Er moet immers brood op de plank komen. Klaartje en Eduard zijn te jong om voor zichzelf te kunnen zorgen en dus moest er naar een oplossing worden gezocht.
Al dan niet wat eerder dan gepland, trouwt vijf maanden na het overlijden van Hester, Klaartjes halfzus Elisabeth met Jacob Trijbits. Ze verhuizen naar een eigen woning aan de Groenendaal in Gouda en laten vader Andries en jongere broertje Hertog bij hen inwonen.

Klaartje zelf wordt naar Schoonhoven gestuurd. Hoewel ze daar nergens in het bevolkingsregister geregistreerd staat, vindt ze in Schoonhoven hoogstwaarschijnlijk tijdelijk onderdak bij haar oom Eliazer Ephraïm Denekamp en tante Susanne Arend van Rees. Traditioneel gezien waren de banden binnen Joodse families sterk en het was in die tijd heel normaal dat men, indien nodig, voor andere familieleden zorgde.
Na elf maanden keert Klaartje terug naar Gouda. Het gezin is voor even weer herenigd.

In 1857, Klaartje is nu 14, gaat ze bij een andere oom en tante wonen. In Leerdam, bij oom Jacob Walg en tante Mietje Denekamp: De ouders van haar latere echtgenoot Eduard Walg, welke zij in 1874 zou huwen. Of dit huwelijk een zogenoemd “gearrangeerd” huwelijk was, is niet duidelijk. Mocht dit niet zo zijn, dan is de vonk zo goed als zeker overgeslagen tijdens haar verblijf in Leerdam.

Overigens waren gearrangeerde huwelijken binnen de Orthodox Joodse gemeenschap eind 19e eeuw/begin 20e eeuw eerder regel dan uitzondering. Ook huwelijken tussen nicht en neef zag men in die tijd vaak. Binnen het orthodoxe Jodendom bestaan er veel wetten met betrekking tot het huwelijk. Een huwelijk tussen neef en nicht is toegestaan en kwam dan ook met regelmaat voor.

advertentie uit de Schoonhovensche Courant
Advertentie uit de Schoonhovensche Courant

In 1859 verhuist Andries Blok samen met zijn zoon Hertog Blok naar Ouderkerk aan den IJssel. Samen met een compagnon had Andries, een paar jaar daarvoor, een (koosjere) kaashandel opgericht. Daardoor lijkt er weer wat meer financiële ruimte te zijn ontstaan.
Twee jaar later verlaat Klaartje haar “kosthuis” in Leerdam en gaat ze tijdelijk weer bij haar vader wonen. In de periode die volgt gaat Klaartje aan het werk als dienstbode in o.a. in Gouda en Oudewater. In 1865 stopt ze met haar werk als dienstbode, keert ze terug naar Ouderkerk en focust ze zich in het geheel op de rol van huisvrouw.

Eigen Gezin

Op 4 mei 1874 trouwt Klaartje in Ouderkerk met Eduard Walg. Eduard en Klaartje blijven in de woning van Andries wonen. In de jaren die volgen starten Eduard en Klaartje een eigen gezin. In 1875 bevalt Klaartje van de tweeling Hester en Mietje (vernoemd naar hun beider moeder) en een jaar later van hun eerste zoon; Jacob.

In Ouderkerk hebben in het laatste kwartaal van de 19e eeuw in totaal maar 3 Joodse families gewoond.  De Ouderkerks, Joodse gemeenschap bestaat in die tijd op zijn hoogtepunt slechts uit 18-25 mensen, waarvan het ruime meerendeel kinderen . En dat zijn er te weinig om een minjan te vormen. (Een minjan is een groep van ten minste tien volwassen mannen (jongens/mannen van 13 jaar en ouder) ; het minimum om een volledig Joodse gebedsdienst uit te kunnen voeren.) En dus moet het gezin Walg-Blok voor de gebedsdiensten uitwijken naar buurgemeente Lekkerkerk. Wellicht dat dat ook de reden is geweest om in 1877 naar Lekkerkerk te verhuizen.

In Lekkerkerk worden nog 4 kinderen geboren. In 1879 bevalt Klaartje van Andries. In 1881 ziet Henri het levenslicht. Elisabeth komt in 1883 ter wereld. En als laatste wordt in 1886 dochter Sara geboren. Klaartjes vader Andries maakt dit niet meer mee; hij overlijdt 26 april 1878 op 72-jarige leeftijd. Na het overlijden van Andries Blok neemt Eduard zijn boter- en kaashandel over. Klaartje neemt de zorg over het, inmiddels flink uitgedijde, gezin op zich.

Rotterdam

Aan het einde van de 19e ziet men dat veel Joden uit de plattelandsdorpen verhuizen naar de 3 grote steden (Amsterdam, Rotterdam, Den Haag). Vaak om economische redenen. Ook het gezin Walg-Blok verhuist naar de stad. In 1888 vestigt zij zich in Rotterdam.

Helaas is er (tot nu toe) heel weinig bekend over Klaartjes leven in Rotterdam.  Men mag echter aannemen dat Klaartjes eerste prioriteit bij het reilen en zeilen van het gezin ligt; de opvoeding van de kinderen, het schoonhouden van het huis en het bereiden van de maaltijden. En misschien dat ze later wellicht nog wat hand- en spandiensten verricht in de Kaaswinkels aan de Schiedamsedijk en de Westewagenstraat.

overlijdensadvertentie Klaartje Blok
Overlijdensadvertentie Klaartje Blok. Bron: CBG Verzamelingen

Maar feit is dat ze uiteindelijk op 13 december 1907, op bijna 65-jarige leeftijd overlijdt in Rotterdam. Ze is begraven op de Joodse begraafplaats aan het Toepad in Rotterdam.

*deze versie van de biografie is altijd tijdelijk van aard. Naarmate er meer gegevens worden gevonden, zal ook de biografie herschreven worden.

Please follow and like us:
error0

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Social media & sharing icons powered by UltimatelySocial
nl_NLNederlands
en_USEnglish nl_NLNederlands